Antik Mısır’da
YAZI – EDEBİYAT – MÜZİK
Antik Mısır Seminerleri – 7

SUNUM: Doç. Dr. M. Nezih AYTAÇLAR (Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi)
TARİH: 24 Şubat 2026, Salı
SAAT: 20.00

ÜCRETSİZDİR / KAYIT GEREKLİDİR

ÖZET

YAZI
Mısırlılara ait ilk yazı örneklerine MÖ 3.200 öncesinden itibaren rastlanır. Mısır yazısı sembollerden oluşuyordu. Bu semboller bazen bir heceyi, bir kelimeyi hatta bir cümleyi bile ifade edebiliyordu. Bu nedenle Mısır yazısında sembollerin sayısı 700 civarındadır.

Şiir ve düz yazı halinde din, hukuk, hikâye, efsane gibi pek çok edebi eser yazılmıştır. Yazının günlük kullanımlarında, hieratik denilen daha hızlı ve daha kolay yazmayı sağlayan bir alfabe kullanıldı. Hiyeroglif normal olarak sağdan sola yazılmakla birlikte sütunlar ya da satırlar halinde yazılabilirken hieratik, daima sağdan sola, genellikle de yatay olarak yazıldı. Yazı malzemesi olarak taş, tahta, deri ve papirüs kullanılmıştır.

MS 1. yüzyıldan itibaren Koptik alfabeyle Demotik yazı da kullanılmaya başlandı. Koptik alfabe, Mısır’da Hristiyanlığın yayılması sırasında, altı demotik simgenin eklenmesiyle değiştirilmiş olan Grek alfabesidir. Her ne kadar resmi hiyeroglif, MS 4. yüzyıla kadar törensel olarak kullanıldıysa da az sayıda rahibin okuyabildiği bir yazıydı. Geleneksel dini kurumlar dağıtılınca hiyeroglif yazı bilgisi, büyük ölçüde kayboldu.

EDEBİYAT

Dil ve güzel söz Mısırlılar için günlük hayatta ve dinde büyük önem taşırdı. Mısırlılar “Söz hünerlerin en zorudur.” kanısına varmışlardı. “İnsan ölüp gider, toprak olur eti kemiği, Çökmek ve çürümek herkesin alınyazısı, Ama okurlar var oldukça yazanlar yaşar sonsuz.”

Eski Mısır yazınından bazı iyi bilinen parçalar, Piramit metinleri ve Koffin yazıtı, klasik Mısır dilinde yazıldı. Yeni Krallık’tan itibaren, aşk şiirlerinde, öykülerde kullanıldı. Bu dönem boyunca yazı geleneği, anıt mezarlardaki özgeçmişlerde gelişme gösterdi.

 Sebayt olarak bilinen tarz, ünlü soyluların ders ve öğütlerini iletmek için geliştirildi.
 Ipuwer papirüsü olarak bilinen, doğal felaketleri ve sosyal çalkantıları anlatan ağıt, Mısır yazını konusunda en ünlü örnektir.
 Westcar Papirüsü de, rahipler tarafından gerçekleştirilen bir dizi mucizenin öyküsünü, oğullarının ağzından Khufu’ya anlatır.
 Amenemope Yönergesi Yakın Doğu edebiyatının başyapıtı sayılır. Yeni Krallık’ın sonuna doğru, argo dil daha sık olarak, Wenamun’un Öyküsü gibi popüler parçaları eski hikâyelerde, Lübnan’dan sedir ağacı almak için yolculuk ederken soyulan ve Mısır’a dönmek için uğraşan bir soylunun başından geçenleri anlatır.

Mısır edebiyatında pek çok tür bulunmakla beraber, bazı türler gelişmemiştir. Örneğin, yazılı dram ve komedi ile ilgili metinlere rastlanmamıştır. Tarih ve Coğrafya alanında bulunan metinler de son derece yetersizdir.

Atasözleri, ahlak kuralları ve öğütler bakımından Mısır kaynakları bir hayli dolgundur.
En eski ahlaki öğütler kitabı Ta-hotep tarafından yazılmıştır. Ta-hotep’in özdeyişleri arasında şunlar vardır:
“Bilgiliyim diye kibirlenme. Okumuşlara danıştığın gibi, cahillerle de konuş.”
“Halkı korkutma. Korkutursan Tanrı da seni cezalandırır.”

Mısır edebiyatının ölümsüz eserlerinden biri Ölüler Kitabı’dır. MÖ 1600 yılında başlayan Yeni Krallık döneminde ve daha sonra mezarlara ve türbelere yerleştirilen çeşitli büyü metinlerinden meydana gelmiş bir derlemedir.

Mısır şiirlerinin en güzel örnekleri kuşkusuz sevgi şiirleridir. Çoğu kısa olan bu şiirlerde satırlar da genellikle kısa ve ritmiktir. Sevgi şiirleri, şölen ve eğlencelerde okunduğu gibi, mezar ve türbelere ölüleri keyiflendirmek amacıyla kazılır ve yazılırdı.

MÜZİK
İmkânları olanlar için, müzik ve dans aranan eğlencelerdi. İlk müzik aletleri flüt ve arptı.
Hem çifte flüt (diaulos), hem de ney benzeri flüt kullanılıyordu. Daha sonraları trompet, obua ve boru benzeri müzik aletleri yaygınlaştı. Yeni Krallık döneminde Mısırlılar zil, tef, davul ve Asya’dan getirilen lavta ve lir gibi çalgıları da kullandılar. Sistrum adı verilen bir çalgı ve çıngırak da, özellikle dini ayinlerde önem taşıyordu.

Antik Mısır’da müzik tapınaklarda sıkça duyulurdu. Bunun dışında havanın kararmasıyla birlikte yapacak işleri olmayan insanlar beraber oturup şarkı söylerlerdi. Müziğin ekonomik önemi de vardı: İşçiler çalışırken yapılan müzikler, onların daha istekli çalışmalarını ve böylelikle daha verimli olmalarını sağlıyordu.
Eski Mısırlılar müziğin icadını tanrıça Bat’a atfederlerdi. Her ikisi de inek olarak tasvir edildiğinden, Bat kültü sonunda Hathor’unkiyle senkretize edilmiştir. Hathor’un müziğinin Osiris tarafından dünyayı medenileştirme çabasının bir parçası olarak kullanıldığına inanılırdı. Aslan-tanrıça Bastet de eski Mısır’da bir müzik tanrıçası olarak kabul edilirdi.